MURANÓW W FILMIE

Najczęściej przywoływanym filmem w kontekście Muranowa jest "Przygoda na Mariensztacie" z 1953 r. o pojedynku murarskich brygad męskich i kobiecych. Nie, to nie pomyłka, nie chodzi bynajmniej o "Przygodę na Muranowie". Film - pierwsza barwna polska produkcja fabularna z 1953 r. w reżyserii Leonarda Buczkowskiego -  opowiadał o budowie wcześniejszego warszawskiego osiedla Mariensztat, ale "zagrały" w nim charakterystyczne schody i taras nad dzisiejszym Kinem Muranów przy ulicy Andersa (wówczas Nowotki).

Wcześniejszy Muranów - ten z 1944 r. i w pierwszych latach po wojnie - można zobaczyć w filmie "Piąta rocznica powstania w getcie warszawskim", produkcji Saula Goskinda i Natana Grossa. Tekst narracji w jidysz napisał Binem Heller. Film dokumentalny powstał z okazji obchodów piątej rocznicy powstania w getcie, w 1948 r. Jego kopia (niestety nie w całości, zachowało się pół godziny nagrań) znajduje się w Filmotece Narodowej w Warszawie oraz Archiwum Wytwórni Dokumentalnych i Fabularnych (w tym drugim pod tytułem "Rocznica getta"). Pokazuje m.in.  dokumentalne zdjęcia z powstania, z czterech manifestacji, jakie odbyły się na gruzach getta od roku 1944, założenie kamienia węgielnego pod przyszły pomnik Bohaterów Getta, przygotowania do uroczystości piątej rocznicy.

Dokumentalne fotografie przedwojennego Muranowa, zgliszcz getta i relację z uroczystości przekazania rodałów znalezionych w jego ruinach naczelnemu rabinowi Palestyny, Herzogowi w 1946 r. pokazuje również firlm "My, którzy przeżyliśmy" w reżyserii Natana Grossa, z 1948 r. Jego kopie również można znaleźć w Filmotece Narodowej i Archiwum Wytwórni Filmów Dokumentalnych w Warszawie.

Jeszcze cenniejszym materiałem filmowym, bo dokumentującym świat, który bezpowrotnie zniknął, są filmy pokazujące przedwojenny Muranów. Najbardziej znany to "Sześć miast" braci Goskindów - projekt przedstawiający życie Żydów w sześciu dużych polskich miastach: Warszawie, Wilnie, Krakowie, Lwowie, Białymstoku i Łodzi. Trwający 10 minut film o Warszawie powstał w 1939 r. Jego kopia znajduje się m.in. w Archiwum Filmów Żydowskich przy Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie. Dokument pokazuje plac Teatralny, Teatr Wielki, a potem kamera przenosi się do "największego miasta żydowskiego w Europie" jakim był wówczas Muranów. Sfilmowano m.in. Teatr Żydowski (Nowości), cmentarz przy ul. Okopowej, szpitale, szkoły, synagogi, redakcje pism żydowskich. "Po szabasie - jak pisze Natan Gross w książce "Film żydowski w Polsce" - całe rodziny idą do Ogrodu Krasińskich, w którym bawią się dzieci, a dorośli z zapałem dyskutują o znaczeniu tego szczególnego dnia".

W 1922 r. powstał film "Życie Żydów w Warszawie", wyprodukowany przez wytwórnię Argus i sfinansowany przez żydowskie organizacje w USA. Zdjęcia realizowało trzech znanych polskich operatorów: Albert Wywerko, Gustaw Kryński i Antoni Wawrzyniak.

Iny ciekawy film to "Droga młodych" Aleksandra Forda z 1935 r. (niedopuszczony na ekrany przez cenzurę!) Co prawda opowiada on o sanatorium im. Włodzimierza Medema w podwarszawskim Miedzeszynie dla zagrożonych gruźlicą żydowskich dzieci z ubogich rodzin, jednak znajdują się w nim  także sceny pokazujące żydowskie dzieci handlujące na ulicach Warszawy. Kopia filmu znajduje się w Filmotece Narodowej w Warszawie.